Wild zwijn

Habitat

Het wild zwijn komt voor in droge en vochtige loofbossen en gemengde bossen, al dan niet afgewisseld met landbouwgebied. Wilde zwijnen hebben een duidelijke voorkeur voor eiken- en beukenbossen aangezien daar in de herfst veel eikels en beukennootjes (de zogenaamde ‘mast’) te vinden zijn. Daarnaast komen ze ook voor in oudere naaldbossen met veel ondergroei. Hun voorkomen en dichtheid wordt vooral bepaald door de aanwezigheid van voldoende dekking en voedsel. Ook de aanwezigheid van water is belangrijk; ze maken zogenaamde 'zoelen', ondiepe poelen waarin ze een modderbad kunnen nemen.

Leefwijze

Een wild zwijn is een nacht- en schemerdier, in rustige leefomgeving is hij soms ook overdag actief. Op zoektochten kan hij grote afstanden afleggen, tot wel 15 kilometer. Wilde zwijnen kunnen goed graven met hun snuit en voorpoten en zo grote percelen bosgrond omwoelen. Bij sommige bosbouwers zijn ze hierom geliefd, omdat ze zo zorgen voor kiembedden voor natuurlijke verjonging, maar voor landbouwers is het omwoelen van hun akkers niet gunstig.

Een wild zwijn heeft een scherp gehoor en een goed reukvermogen, maar ze kunnen slecht zien.

Wilde zwijnen leven in groepen, ook wel rotte genoemd, die meestal 5-10 dieren omvat, maar soms, tijdelijk, tot wel 30 dieren. Een rotte bestaat uit een aantal vrouwtjes en hun jongen van het eerste en het tweede jaar. Mannetjes verlaten na ongeveer een jaar de groep om een solitair leven te leiden. In de rotte geldt een duidelijke rangorde, waarbij de mannelijke dieren helemaal onderaan de ladder staan.

Ter verzorging van hun huid en vacht, nemen wilde zwijnen modderbaden in zoelen. Na dit bad blijft een laagje modder op hun huid zitten. Door het schuren langs bomen verwijderen ze tezamen met dit laagje ook huidparasieten. De schuurbomen staan vlakbij het modderbad. Een modderbad wordt gemaakt op van nature natte plekken. Vaak zijn er prenten, schuurbomen met haren, uitwerpselen en wroetplekken in de omgeving te vinden. 

Voedsel

Een wild zwijn is een alleseter. Hij eet voornamelijk plantaardig voedsel zoals eikels, kastanjes, gras, knollen, wortels, truffels, vruchten, bessen en groene plantendelen. Maar ook dierlijk voedsel zoals aas, regenwormen, insectenlarven, amfibieën, vogels en kleine knaagdieren. Meestal wroeten ze met hun snuit in de bosbodem om naar voedsel te zoeken. Voedsel onder de grond kunnen ze op geur vinden.

Territorium

Wilde zwijnen zijn niet territoriaal. Wel markeren geslachtsrijpe mannetjes hun leefgebied door met hun vacht langs bomen te schuren. Soms zijn tandinslagen in de schors te zien. Wilde zwijnen hebben een leefgebied van variabele grootte, gemiddeld omvat het 800 ha. De populatie schommelt sterk en is afhankelijk van de voedselvoorraad in de herfst van het vorige jaar. Na een goed ‘mastjaar’ worden veel meer biggen geboren.

Verblijfplaats

Overdag rust het wild zwijn in dichte dekking, bij voorkeur in droge, jonge ongedunde naaldhoutaanplant. Hij bouwt daar een dagrustplaats of ‘ketel’. Dit is een uitholling in de bodem die in de bladlaag of in de kale grond wordt uitgeschraapt en soms bedekt met takken. In de winter liggen wilde zwijnen vaak met meer dieren bijeen op zo’n plek en kun je de warme waterdamp zien opstijgen.

Voortplanting

De voortplantingsperiode van wilde zwijnen valt in november-januari. Onder de mannetjes ontstaan gevechten, waarbij ze elkaar flink kunnen verwonden. De keilers proberen met de hoektanden elkaars flanken open te rijten, die echter door een bijzonder dikke huid worden beschermd. Mannetjes ontwikkelen in de bronsttijd een dikke onderhuidse plaat van bindweefsel op de schouders en op de zijkant van de borst, bedoeld als stootkussen.

De overwinnaar paart met de vrouwtjes. Tijdens de paring omcirkelt hij het vrouwtje, port haar met de snuit en maakt karakteristieke geluiden om haar in de juiste stemming te brengen. In februari, maart of april maakt een vrouwtje een kraamkamer. Dit is een kuil van een enkele decimeters diep waar ze achteruitlopend plantenmateriaal zoals gras, loof en mos in sleept en afdekt met omgebogen en van boven met speeksel en modder aan elkaar gelijmde twijgen van den of spar. Na een draagtijd van vier maanden worden in april-mei 3 tot 12 jongen, gemiddeld 7, geboren. De jongen, ook wel frislingen genoemd, zijn kaal maar hebben al wel onder- en bovenhoektanden en een derde snijtand. Na een week hebben ze een zwartbruin-goudgeel gestreepte vacht. Na drie weken kunnen ze zelf de grond omwoelen, maar worden nog ongeveer twee maanden gezoogd. Bij het drinken ontstaat een zuigorde, waarbij elk jong zijn eigen tepel heeft. Na zes maanden krijgen de jongen een donkere vacht. Pas in hun tweede jaar zijn ze volgroeid.

Een vrouwtje staat alleen andere vrouwtjes met jongen toe in de buurt van haar jongen te komen. Dit is niet overbodig, want keilers schijnen tot kannibalisme te neigen. Vijanden, ook mensen, die in de buurt van haar kroost komt, lopen de kans omvergelopen te worden. Vrouwtjes zijn meestal in hun tweede jaar geslachtsrijp, mannetjes in hun vierde of vijfde jaar.

Leeftijd

Wilde zwijnen worden maximaal acht tot tien jaar oud, maar leven in bejaagde populaties gemiddeld slechts 24 maanden. In gevangenschap kunnen ze 15 tot 30 jaar worden.