Hoe monitor je ’onzichtbare’ otters?
Heb jij wel eens een otter gezien? Dan behoor je tot de lucky few! Otters zijn namelijk ontzettend schuw en je ziet ze zelden. Om toch een goed beeld te krijgen van de verspreiding van otters in Nederland duiken vrijwilligers in het hele land onder bruggetjes en lopen hun vaste rondjes langs oevers om naar spraints (otterpoep) te speuren. We gaan op pad met drie van hen: Thirza, Machteld en Ella.
Zij speuren naar ottersporen in het kader van het Netwerk Ecologische Monitoring (NEM). Het NEM is een samenwerkingsverband van verschillende overheidsorganisaties voor de monitoring van de natuur in Nederland. Soortenorganisaties organiseren de dataverzameling met vele vrijwilligers. Voor de otter wordt dit georganiseerd door Zodion Zoogdieronderzoek Nederland samen met de inzet van ruim 200 vrijwilligers in het hele land.
Thirza loopt haar vaste rondje langs de Vecht, dichtbij de grens met Duitsland. “Het is hier echt een kruispunt van wateren waar al jaren otters voorkomen. Hier in de buurt heb je bijvoorbeeld de vloeivelden waar dit jaar ook jongen zijn geboren die we op wildcamera hebben kunnen zien.”
‘Visolie met drop’
Onze eerste stop is bij een bruggetje over een oude vistrap. “Het is een ideale plek voor otters om te vissen en ik vind hier dan ook altijd otterspraints. De vistrap is krap aangelegd, waardoor vissen zich behoorlijk moeten inspannen om een trap te nemen. Wanneer ze daarna weer even uitrusten voor de volgende trap, zit de otter al klaar om ze uit het water te vissen.” Wanneer we onder de brug duiken zien we inderdaad diverse spraints liggen, zowel oude als ook verse die ook de onmiskenbare spraintlucht hebben, een soort visolie gecombineerd met zoute drop. Alleen opgeleide vrijwilligers mogen op hun neus vertrouwen en deze spraints invoeren in het ‘Otterportaal’; een databank waarin de otterwaarnemingen landelijk worden ingevoerd.
Maar we zien niet alleen spraints, onderweg komen we veel moois tegen; een torenvalkje, diverse soorten ganzen, hazen die opgejaagd onze kant op komen rennen en twee luzernevlinders die afkomen op het ijzerhard. Op dat soort moment valt Thirza stil en wordt de verrekijker erbij gepakt en genieten we van al het moois om ons heen. In het dagelijks leven is Thirza ecoloog bij een aannemer en komt ze ook veel in het veld “maar dan heb ik geen tijd om stil te staan bij al het moois, dat maakt de ottermonitoring zo leuk”.
En dat geldt eigenlijk ook voor Machteld en Ella, twee dames die ook al jaren ottermonitoring uitvoeren in een heel mooi gebied langs de Regge.
‘We durfden de muggen niet van ons gezicht te vegen’
Machteld en Ella monitoren allerlei soorten in dit gebied. “Vroeger was hier een agrarisch landschap en het is heel mooi om te zien hoe soorten weer terugkomen” vertelt Machteld, die in de omgeving is opgegroeid. “Als klein meisje liep ik al door de velden en kwam ik allerlei bijzondere soorten tegen”. En nog steeds is Machteld vaak in de natuur te vinden. “Zo hebben we elkaar ook ontmoet”, zegt Ella, “ergens buiten. Zij was al even gek op de natuur als ik. En als er een oproepje is voor natuurmonitoring in onze omgeving, zijn we daar vaak wel voor in.” Ze noemen een hele lijst met soorten op, het gaat van planten, tot watervogels, tot vleermuizen, dassen en dus de otter. Samen beleven ze de mooiste avonturen bij dit soort monitoring, bijvoorbeeld die keer dat ze een hele dassenfamilie uit hun hol zagen komen. “De jongen speelden voor onze neus en wij stonden doodstil, durfden zelfs de muggen niet van ons gezicht te vegen” vertelt Ella. “Op een gegeven moment zagen we in onze ooghoeken iets bewegen en bleek er ook een vos met een vossenjong te zitten. Samen keken we naar de spelende dasjes, echt een geweldig moment.” Otters komen ze veel minder tegen, maar Machteld en Ella behoren tot de gelukkigen die een otter hebben gezien hier in de Regge. “Hij zwom daar iets verderop, heel bijzonder”.
Langs dit deel van de Regge zijn geen bruggetjes en vistrappen waar otters als het ware uitgedaagd worden om een spraint te leggen. Maar Machteld en Ella kennen deze plek als hun broekzak en weten waar strandjes, omgevallen bomen of een enkele duiker favoriete plekjes zijn voor otters om een spraint achter te laten.
Meedoen?
Ben jij na het lezen van dit verhaal enthousiast geraakt om mee te speuren naar de otter in jouw omgeving? Lees dan meer over NEM Verspreidingsonderzoek Otter. Op deze site vind je ook diverse video’s en handleidingen over hoe dit speuren in zijn werk gaat.
Jaar van de Vrijwilliger
De Verenigde Naties heeft 2026 uitgeroepen tot het Internationaal Jaar van de Vrijwilliger. Vrijwilligers zijn van groot belang, ook bij Zodion Zoogdieronderzoek Nederland. Zo divers als zoogdieren en zoogdieronderzoek zijn, zo divers zijn ook onze vrijwilligers. Dit jaar zetten we een aantal vrijwilligers in de spotlight. Lees bijvoorbeeld meer over onze NEM-VTT-vrijwilligers (Meetprogramma Vleermuis Transecttellingen) of onze vrijwilligers van het Wolvenmeldpunt.
Tekst en foto's: Lidewij Disbergen