Een duurzame hamsterpopulatie in een gezond ecosysteem
De korenwolf, ook wel bekend als de Europese hamster, leeft in Zuid-Limburg en wordt hier actief beschermd door natuurorganisaties en boeren. De korenwolf heeft desondanks moeite om te overleven in het huidige agrarisch landschap. In een nieuw Europees LIFE project werken boeren, natuurbeschermers en onderzoekers uit Nederland, Vlaanderen en Duitsland samen om de soort te helpen.
Onderzoek korenwolf
Voor de meeste mensen is de korenwolf een ‘grote onbekende’. Letterlijk groot, want een volwassen korenwolf is bijna het formaat van een cavia. Voor velen is het onvoorstelbaar dat dit diertje daadwerkelijk in Nederland leeft. De korenwolf is heel zeldzaam en leeft enkel in Zuid-Limburg, omdat de dieren alleen een ondergrondse burcht graven op löss-akkers. Löss is een kleiachtige grondsoort waarin je stevige holen kan maken en het is goed waterdoorlatend. In Zuid-Limburg overleeft de korenwolf op natuurlijk beheerde akkers of op akkers met agrarisch natuurbeheer. Ondanks veel pogingen om de soort te helpen, is de jaarlijkse sterfte nog steeds erg hoog en worden er in het wild te weinig jonge korenwolfjes geboren. Het nieuwe project ‘LIFE Cricetus’ moet gaat achterhalen wat precies de knelpunten zijn. De komende jaren zal een diepgaand onderzoek plaatsvinden naar de overleving en voortplanting van de korenwolf.
Het effect van een gevarieerd menu op de worpgrootte
Een belangrijk aandachtspunt binnen het onderzoek is de relatie tussen het dieet, de voedselbeschikbaarheid en het aantal jongen per worp. De korenwolf is een alleseter, met een duidelijke voorkeur voor plantaardig voedsel. In het voorjaar eet de korenwolf de groene delen, wortels en zaden van diverse kruidachtige planten. Als aanvulling hierop eet hij kevers, larven, slakken en bijvoorbeeld regenwormen. Op veel akkers in Zuid-Limburg staat vaak één enkel gewas. Dit wordt een monocultuur genoemd en zorgt voor weinig diversiteit in het voedselaanbod voor de korenwolf. Dit kan er mogelijk voor zorgen dat korenwolven te weinig essentiële voedingsstoffen binnen krijgen en daardoor minder jongen krijgen. Door bijvoorbeeld akkerranden aan te planten met kruidachtige planten wordt het voedselaanbod voor de korenwolf sterk vergroot. Gekeken zal gaan worden of dit leidt tot meer nestjes met meer jonge korenwolfjes.
Langer dekking door samenwerking met boeren
Naast voeding is veiligheid heel belangrijk. Voor de korenwolven is ‘veilig’ een graangewas dat dicht is van boven, dekking biedt, maar open is op grondniveau. Dankzij intensieve samenwerking met boeren willen we zorgen voor akkers met meer en langere dekking. Als de korenwolven zich in de zomer langer en beter kunnen verschuilen in het graan stijgt de overlevingskans van de korenwolf en het aantal nestjes wat de korenwolven kunnen krijgen. Hiermee hopen we dat de populatie flink zal groeien.
De korenwolf als ambassadeur voor biodiversiteit
Door het leefgebied van de korenwolf te verbeteren met meer schuilmogelijkheden en een gevarieerder voedselaanbod hopen we de voortplanting een boost te geven en te zorgen voor een groeiende korenwolfpopulatie. Bovendien reikt het effect van dit project verder dan de korenwolf alleen. De maatregelen zullen naar verwachting de totale biodiversiteit in het Zuid-Limburgse landschap ten goede komen. De plantendiversiteit neemt toe en ook de diversiteit in bodemleven en insecten. De biodiversiteit is niet alleen belangrijk voor de levende natuur, maar ook voor onze voedselzekerheid, schoon water, zuurstof en grondstoffen. Daarom bouwen we samen met boeren aan een veerkrachtig en gezond agrarisch ecosysteem, met de korenwolf als boegbeeld.
Tekst: Kim Beijering en Lotte Weerheim, Zodion Zoogdieronderzoek Nederland
Foto's: Wesley Overman (header), Maurice la Haye en Henk Harskamp